Dünyadaki yaşamın öyküsü sandığımızdan çok daha fantastiktir. Yaşam çok kadim bir olaydır. Evrende keşfedebildiğimiz hiçbir yerde onun varlığından haberdar değiliz dolayısıyla bu onu eşsiz kılıyor.

Dünyamız 4.543 milyon yıl veya kabaca 4 buçuk milyar yıl yaşında. Bilim camiası Güneş, Dünya ve diğer gezegenlerin, ölmüş bir yıldızın arta kalan bulutsusundan oluştuğunu düşünüyor. Bu bulutsudaki temel elementler zamanla yerçekimsel ve moleküler çekim kuvvetleriyle birbirlerine adeta yapışarak güneşi ve güneş disklerindeki 8 gezegenin oluşmasını sağladı.

Dünyamız doğduğunda tamamı ile lavdan oluşan bir toptu. Soğumanın başlamasına kadar kızgın bir ateş topu olarak kalacaktı. Bu döneme Yunan mitolojisindeki yeraltı krallığının sahibi ve ölülerin tanrısı Hades’ten esinlenilerek Hadean Çağı(Hadean Eon) denilmiştir.

Peki Dünya nasıl soğumaya başladı ? Dünya’nın çekirdeğinde demir,nikel gibi ağır elementlerin varlığı, Dünya’nın manyetik kutuplarının keşfiyle beraber başlayan jeolojik çalışmalarla birlikte ortaya konmuştur. Bu da ağır elementlerin zamanla çökerek çekirdeği oluşturduğu ve hafif elementlerin yukarıda kalarak soğumayı başlattığını gösteriyor. Soğuma beraberinde katılaşmayı sağlayarak Dünya’nın mantolarının ve kabuğunun oluşmasını sağlamıştır.(Archean Eon)

(NASA’nın tasvir ettiği soğumuş dünya — NASA’s Goddard Space Flight Center/Francis Reddy – Archean Eon)

         Ve Theia Dünya’ya çarpar.. Dünyamız ile aynı yörüngede olduğu tahmin edilen Theia gezegeni ve Dünya kaçınılmaz bir sonla öyle çarpışmıştır ki uzaya savrulan kayalar ve tozlar zamanla Ay’ı oluşturmuştur. Dünya’nın eksenini 23,27 derece kaydıran çarpışma ani ısınma ve soğumaları beraberinde getirmiş, kayalardan çıkan gazlar sayesinde atmosfer oluşmaya başlamıştır. Artık uzaydan gelen  asteroidler kalıntılarını yüzeyde bırakmış ve yükselen gazlardan ilk su buharını oluşturmuştur. Dünya suya işte böyle kavuşmuştur. Milyonlarca yılda atmosferde öyle su buharı birikmiştir ki binlerce yıl yağmur yağmıştır. Okyanusların doğumu işte böyle gerçekleşti.

Theia ve Dünya çarpışıyor

Artık okyanuslar oluştuğuna göre yaşamın filizlenmesine az kaldı demektir zira yaşamın ilk filiz verdiği yerin okyanuslar olduğu konusunda bilim dünyası hemfikirdir. Dünya soğusa da, okyanus tüm Dünya yüzeyini sarsa da Dünya hala çok magmatik olarak çok aktifti. Okyanuslardaki hidrotermal bacalardan çıkan hidrokarbon gazları,yüksek sıcaklık ve basınçta su içerisinde ilk proteinleri oluşturmuş olabilir. Bu görüşe göre yaşamın doğumu ilkel proteinlerle başlamıştır.

(Sıcak,okyanuslar ile sarılı ve magmatik aktif Dünya)

(Hidrotermal bacalarda ilkel proteinlerin oluşması.)

Yaşamın ilkel proteinlerden ilk prokaryot canlılara evrilmesi hakkında bilim camiasında birçok görüş var fakat yaşamın okyanuslardaki ilk ilkel canlılar olan prokaryot ve arkea’lardan bakterilere oradan gelişmiş hücreli ökaryotlara ve oradan da ilk deniz bitkilerine ve deniz hayvanlarına evrildiğine dair bilimsel bulgular kabul görmüştür. İlk ilkel tek hücreli yaşam muhtemelen Archean Çağ’ında başlamıştır ve bu günümüzden 2.5 – 3 milyar yıl öncedir.

Jeolojik çağlar tablosu :

https://cdn.britannica.com/67/73167-050-B9A74092/chart.jpg

Ve Kambriyen Patlaması ! Dünyada müthiş bir canlılık patlamasına neden olan çağ Kambriyen Çağı’dır (Cambrian Eon). Kambriyen Patlaması adı verilen bu olay adını bir patlamadan dolayı değil yaşamın bir anda şaha kalkması sebebiyle almıştır. İlk deniz hayvanları işte bu dönemde ortaya çıkmıştır. Okyanuslar canlılarla dolup taşmıştır. Hatta bilim adamları Kambriyen Patlaması’nın önce Ediakaran Çağı’nda yani Kambriyen’den milyonlarca yıl önce başladığını düşünüyor.

İlk deniz hayvanı olduğu düşünülen Dicksonia :

Kambriyen’den sonra yaşam milyonlarca yıl denizlerde kaldı. Bu süreç içerisinde Dünya da değişti. Volkanik hareketler, tektonik hareketlerle ayrılan kıtalar, atmosferin oksidasyonu derken yaşam kendisine karalarda yer buldu. Karalarda ilk oluşan canlılar algler,yosunlar ve bitkilerdi. Bu canlıların kalıntılarını bugün petrol ve doğalgaz olarak kullanıyoruz. Ve sonrasında çamur zıpzıpları denilen bataklık canlıları karaya çıkarak karadaki ilk canlıların evrimini başlatmış oldular. Hayvanların karaya ilk kez adım attığı çağa Devonian Çağ diyoruz.

Karada kendine yer bulan hayvansal yaşam 390 milyon yıldır da karada yaşamaya devam etmektedir. Karadaki tüm canlıların ataları ilk kez karaya adım atan canlılardır. Karadaki yaşam sayısız felaket atlatmış hatta Permiyen Faciası’nda tüm türlerin yüzde 90’ı yok olmuştur fakat yaşam her defasında pes etmeyerek Dünya’ya tutunmaya devam etmiştir. İşte bu yaşamın kadim hikayesidir.

Bilimle kalın..

KAYNAKÇA VE İLERİ OKUMA :

İstanbul Teknik Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği’nde Prof. Dr. Mehmet Sakınç’ın linki aşağıda verilen “Bilim ve Ütopya” dergisinde yayınlanan makalesini tavsiye ederim:

https://www.researchgate.net/publication/338447976_Yasamin_evriminde_kritik_zaman_kambriyen_Neden_nicin_nasil

http://www.glyfac.buffalo.edu/courses/gly137/Geologic_Time_Scale.pdf

https://en.wikipedia.org/wiki/Evolutionary_history_of_life

https://en.wikipedia.org/wiki/Earth

https://en.wikipedia.org/wiki/Cambrian

https://www.bbvaopenmind.com/en/science/bioscience/what-were-the-first-animals-on-earth/

https://www.newscientist.com/article/dn17453-timeline-the-evolution-of-life/

Evrim Ağacı ise bu tür konularda Türkçe kaynak içermesi bakımından önemli bir hareket :

https://evrimagaci.org/yasamin-baslangicinin-bilimsel-tarihi-dunyada-yasam-nasil-basladi-457

https://evrimagaci.org/sudan-karaya-cikis-nasil-evrimlesti-karaya-atilan-ilk-adimlardan-neler-ogrenebiliriz-125

https://fr.wikipedia.org/wiki/Extinction_Permien-Trias

Paylaş:

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.